गुळवेल फायदे व नुकसान । Gulvel Benefits And Side Effects In Marathi

गुळवेल हा एक Gulvel Tree नसून तो एक प्रकारचा वेल आहे जो सामान्यत: जंगलात आणि झुडुपांमध्ये आढळतो. गुळवेल हे प्राचीन काळापासून आयुर्वेदिक औषध म्हणून वापरले जात आहे.

गिलोयचे फायदे लक्षात घेता, अलिकडच्या काळात लोकांमध्ये जागरूकता वाढली आहे आणि आता लोकांनी त्यांच्या घरात गुळवेलच्या वेलांची लागवड करण्यास सुरवात केली आहे. या लेखात आपण पाहणार आहेत Gulvel Kadha Uses In Marathi, गुळवेल आयुर्वेदिक उपयोग, Gulvel Che Fayde Marathi, आणि गुळवेल चे फायदे व नुकसान हि सर्व गुळवेल ची माहिती मराठीत एक एक करून पाहुयात.


गुळवेल म्हणजे काय | Giloy Meaning In Marathi

गुळवेल अथवा मधुपर्णी/अमृता (शास्त्रीय नाव: टिनोस्पोरा कॉर्डिफोलिया) हृदयाच्या आकाराची पाने असतात म्हणून त्यांना cordifolia हे नाव दिले गेले आहे. गुळवेल ही वनस्पती प्रामुख्याने उष्णकटिबंधीय प्रदेशांत आढळते. भारताव्यतिरिक्त, म्यानमार, श्रीलंका, इ. ठिकाणी. हिला हिंदी आणि मराठी मध्ये गुडची म्हणतात.


गुळवेल चे इतर नावे

गुळवेलीची वेगवेगळ्या भाषांमध्ये असलेली नावे –

  • लॅटिन नाव- Tinospora cordifolia Willd , कुळनाव-Menispermaceae
  • संस्कृत नावे- अमृता, कुण्डलिनी, गुडूची, छिन्ना, बल्ली, मधुपर्णी, वत्सादनी,
  • मराठी नावे-अमृता, गरोळ आणि गरुड, गुडची आणि गुळवेल,
  • हिंदी नावे- गीलोय, गुडूची
  • English name – Tinospora


गुळवेल कसा ओळखावा | गुळवेल चे झाड कसे असते

बरेच लोकं असे आहेत ज्यांना गुळवेल काय आहे हेच माहित नाही, आणि त्यामुळेच साहजिकच त्यांना गुळवेल कसा ओळखावा हे सुद्धा माहित नसणारच. तर गुळवेल ओळखण्याचा सोप्पा उपाय म्हणजे, त्याची पाने सुपारीच्या पानांप्रमाणे असतात आणि गुळवेलाची पाने गडद हिरव्या रंगाचे असतात. गुळवेल आपण आपल्या घरात शोभेची वनस्पती म्हणून देखील लावू शकतो, आणि सोबतच गुळवेलाचे औषधी फायद्यासाठी देखील वापर करू शकतो.

गुळवेल कसा ओळखावा
गुळवेल कसा ओळखावा


Gulvel In Hindi

गुळवेल ला हिंदी मध्ये गिलोय असे म्हणतात. गुळवेल ला गुडुची, अमृता इत्यादी नावांनी देखील ओळखले जाते. आयुर्वेदानुसार गिलोयची वेल ज्या झाडावर चढतात त्याचे गुणधर्म देखील आत्मसात करतात, म्हणूनच गुळवेल ची वेळ रस कडूलिंबाच्या झाडावर चढला तर औषधी गुणधर्मांच्या दृष्टीने सर्वोत्तम मानला जातो. याला नीम गिलोय म्हणून ओळखले जाते.


गुळवेल मध्ये आढळणारे पोषक तत्व

गुळवेल मध्ये गिलोइन नावाचा ग्लूकोसाइड असतो आणि टिनोस्पोरिन, पामेरिन आणि टिनोस्पोरिक ऍसिड असतात. याशिवाय गुळवेल मध्ये तांबे, लोह, फॉस्फरस, जस्त, कॅल्शियम आणि मॅंगनीज देखील मुबलक प्रमाणात आढळतात.


गुळवेल चे औषधी गुणधर्म

आयुर्वेदानुसार, गुळवेल ची पाने, मुळे आणि देठाचे तिन्ही भाग आरोग्यासाठी खूप फायदेशीर आहेत, परंतु गिलॉयच्या देठाचा वापर रोगांच्या उपचारांमध्ये सर्वाधिक केला जातो. गुळवेल मध्ये अँटीऑक्सिडंट्स फार जास्त प्रमाणात आढळतात, तसेच त्यात एंटी-इंफ्लेमेटरी आणि कॅन्सर-विरोधी गुणधर्म आहेत.

या गुणधर्मांमुळे ते दमा आणि खोकला, बचाव करतो, फुफ्फुसांना निरोगी ठेवता, ताप, कावीळ, संधिवात, मधुमेह, बद्धकोष्ठता, एसिडिटी, अपचन, रोग प्रतिकारशक्ती वाढवते, लघवी संबंधित रोग इत्यादीसाठी खूप गुणकारी आहे.

अशी खूप कमी औषधे आहेत जी वात, पित्त आणि कफ नियंत्रित करतात, गुळवेल त्यापैकी एक आहे. गुळवेल चा मुख्य परिणाम (टॉक्सिन) विषाक्त पदार्थांवर (विषारी हानिकारक पदार्थांवर) होतो आणि हानिकारक विषाणूशी संबंधित रोग बरे करण्यास गुळवेल प्रभावी भूमिका बजावते.


गुळवेल चे सेवन कसे करावे । How to take Gulvel

काही लोकं अशी सुद्धा आहेत ज्यांना गुळवेल चे फायदे माहित आहेत परंतु त्यांना गुळवेल च्या सेवनाची पद्धत माहित नाही. तर बघा

  • गुळवेलचे खोड बारीक वाटून,
  • गुळवेलचे रस (काढा) किंवा
  • गुळवेलचे रस काढून मधा मध्ये मिसळून

या तीन प्रकारांमध्ये आपण सामान्यत: गिलोयचे सेवन कोणत्याही पद्धतीने करू शकता. आजकाल गुळवेल अर्क आणि गिलोयचा रस बाजारात सहज मिळतो.


गुळवेल चा काढा कसा बनवायचा

गुळवेल चा काढा बनवण्याकरिता लागणारी सामग्री –

  • 2 इंच आले (अदरक)
  • 3-4 तुळशीची पाने
  • तुमच्या एक बोटाएवढी गुळवेल च्या वेलाची दांडी
  • दोन काळी मिरी
  • दोन लवंग

आता गुळवेल काढा बनवण्याकरिता गॅस वर एक खोलगट भांड किंवा पॅन घ्या आणि त्यात दोन ग्लास पाणी टाकून त्यात आले (अदरक), तुळस आणि गुळवेल घ्या आणि त्या भांड्यातील दोन ग्लास पाण्यात उकळा.

पाणी उकळून अर्धे झाल्यावर गॅस बंद करा आणि त्यात काळी मिरी आणि लवंग घालून पॅन झाकून ठेवा. 5-10 मिनिटे थांबा नंतर काढा थंड केल्यानंतर, ते गाळून घ्या.

गुळवेल काढा किती दिवस घ्यावा

  • आजारातून बरं होण्यासाठी गुळवेल चा काढा 15 दिवस घ्यावा लागेल.
  • वरती सांगितलेला काढा तुम्ही दिवसातून एकदा अर्धा ग्लास पिऊ शकता. किंवा
  • काढा – 4-8 चमचे दिवसातून 2-3 वेळा घेऊन वर पाणी प्यावे.
  • गुळवेल सत्त्व – पाव ते अर्धा चमचा दिवसातून 3-4 वेळा घेऊन वर दूध साखर घ्यावी.


गुळवेल चे फायदे । Gulvel che fayde Marathi

गुळवेल मधुमेह, बद्धकोष्ठता आणि कावीळ यासह अनेक गंभीर आजारांच्या उपचारांमध्ये उपयुक्त आहे. गुळवेल किंवा गुडुचीच्या गुणधर्मांमुळे आयुर्वेदात याला अमृता असे नाव देण्यात आले आहे, म्हणजेच हे औषध अगदी अमृतसारखे आहे.

आयुर्वेदानुसार, पाचक रोगांव्यतिरिक्त, दमा आणि खोकला या श्वसन रोगांपासून मुक्त होण्यासाठी गुळवेल देखील खूप फायदेशीर आहे. या लेखात, आम्ही आपल्याला गुळवेल च्या फायद्यांविषयी तपशीलवार माहिती सांगणार आहोत.


मधुमेह | (Gulvel benefits for diabetes in Marathi)

तज्ञांच्या मते, गुळवेल हाइपोग्लायसेमिक एजंट म्हणून काम करतो आणि टाइप -2 मधुमेह नियंत्रित करण्यासाठी प्रभावी भूमिका बजावते. गुळवेल रस रक्तातील साखरेची उच्च पातळी कमी करते, इन्सुलिन चा स्राव वाढवते आणि इन्सुलिनचा होत असलेला प्रतिकार कमी करतो. अशाप्रकारे मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी हे अत्यंत उपयुक्त औषध आहे.

सेवन करण्याची पद्धतः आपण मधुमेहासाठी दोन प्रकारे गुळवेल चे सेवन करू शकता.

  • गुळवेल ज्यूस: एक कप पाण्यात दोन ते तीन चमचे गुळवेल रस (10-15 मिली) मिसळा आणि सकाळी उपाशी पोटी घ्या.
  • गुळवेल चूर्ण/पावडर: दिवसातून दोनदा अर्धा चमचे गुळवेल पावडर, जेवणानंतर एक ते दीड तासानंतर.


डेंग्यू (Gulvel benefits for dengue in Marathi)

डेंग्यू टाळण्यासाठी घरगुती उपाय म्हणून गुळवेल घेणे सर्वात प्रचलित आहे. डेंग्यूच्या वेळी रुग्णाला जास्त ताप येऊ लागतो. गुळवेल मधील अँटीपायरेटिक गुणधर्म तापाला त्वरित बरे करते तसेच रोग प्रतिकारशक्ती बूस्टर म्हणून कार्य करते, ज्यामुळे डेंग्यूपासून त्वरित आराम मिळतो.

सेवन करण्याची पद्धतः

डेंग्यू झाल्यास दोन ते तीन चमचे गुळवेल रस एक कप पाण्यात मिसळा आणि जेवण करण्यापूर्वी एक ते दीड तासाआधी दिवसातून दोनदा घ्या. यामुळे डेंग्यूपासून त्वरित आराम मिळतो.


अपचन (Gulvel benefits for indigestion in Marathi)

जर तुम्ही बद्धकोष्ठता, एसिडिटी किंवा अपचन यासारख्या पचन तंत्राच्या समस्यांमुळे त्रस्त असल्यास, गुळवेल आपल्यासाठी खूप फायदेशीर ठरेल. गुळवेल चा काढा पोटातील अनेक आजार दूर करतो. म्हणून बद्धकोष्ठता आणि अपचनपासून मुक्त होण्यासाठी गुळवेल चे दररोज सेवन करावे.

सेवन करण्याची पद्धतः

रात्री झोपायच्या आधी अर्धा ते एक चमचा गुळवेल पावडर गरम पाण्यात घ्या. त्याचा नियमित सेवन केल्याने बद्धकोष्ठता, अपचन आणि एसिडिटी सारख्या पोटाशी संबंधित समस्यांपासून त्वरित आराम मिळतो.


खोकला (Gulvel benefits for cough in Marathi)

भरपूर दिवसांपासून सतत असलेला खोकला बरा होत नसेल तर गुळवेल चे सेवन करणे फायदेशीर ठरू शकते. गुळवेल मधील अँटीअलर्जिक गुणधर्मांमुळे तुम्हाला खोकल्यापासून त्वरित आराम देईल. खोकल्यापासून मुक्त होण्यासाठी गुळवेल चा काढा घ्या यामुळे तुम्हाला नक्की फायदा होईल.

सेवन करण्याची पद्धत:

खोकल्यापासून आराम मिळवण्यासाठी गुळवेल चा काढा बनवा व त्याचे सेवन मधासोबत करावे. जेवणानंतर दिवसातून दोनदा घेणे अधिक फायदेशीर असेल.


ताप (Gulvel benefits for fever in Marathi)

गुळवेल किंवा गुडुचीमध्ये असे अँटीपायरेटिक गुणधर्म आहेत जे तीव्र ताप देखील बरे करतात. याच कारणास्तव, मलेरिया, डेंग्यू आणि स्वाइन फ्लूसारख्या गंभीर आजारांमुळे उदभवणाऱ्या तापापासून मुक्त होण्यासाठी गुळवेल ला घेण्याचा सल्ला देण्यात येतो.

सेवन करण्याची पद्धत:

तापापासून आराम मिळविण्यासाठी, दिवसातून दोन वेळा जेवल्यानंतर गुळवेल घनवटी (1-2 गोळ्या) पाण्यासोबत घ्या.


रोग प्रतिकारशक्ती वाढविण्यास उपयुक्त (Gulvel benefits for immunity in Marathi)

रोग काढून टाकण्याव्यतिरिक्त, शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढविणे देखील गुळवेल च्या फायद्यांमध्ये समाविष्ट होते. गुळवेल सत्व किंवा गुळवेल रस नियमित सेवन केल्यास शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढते, ज्यामुळे सर्दी-थंडीसह अनेक संक्रमक आजार होत नाहीत.

सेवन करण्याची पद्धत:

गुळवेल रोग प्रतिकारशक्ती बूस्टर म्हणून कार्य करते. रोग प्रतिकारशक्ती वाढविण्यासाठी, दोन ते तीन चमचे (10-15 मिली) गुळवेल रस दिवसातून दोनदा घ्या.


कावीळ (Gulvel benefits for jaundice in Marathi)

काविळीच्या रोग्यांना गुळवेल च्या ताज्या पानांचा रस दिल्यास कावीळ बरे होते. याशिवाय गुळवेल च्या सेवनाने ताप आणि कावीळ दरम्यान होणाऱ्या दुखण्यापासूनही आराम मिळतो. गुळवेल सत्व व्यतिरिक्त, आपण कावीळपासून मुक्त होण्यासाठी गुळवेल जूस देखील वापरू शकता.

सेवन करण्याची पद्धत:

एक ते दोन लहान चमचा गुळवेल सत्व/अर्क मधात मिसळा आणि नाश्ता घेतल्यानंतर दिवसातून दोनदा घ्या.


अशक्तपणासाठी (Gulvel benefits for anemia in Marathi)

शरीरात रक्ताअभावी बर्‍याच प्रकारचे रोग सुरू होतात, ज्यामध्ये अशक्तपणा सर्वात जास्त दिसून येतो. साधारणत: महिलांना अशक्तपणाचा त्रास जास्त होतो. अशक्तपणामुळे पीडित महिलांसाठी गुळवेल चा रस खूप फायदेशीर आहे. गुळवेल च्या रसाचे सेवन केल्याने शरीरातील रक्ताची कमतरता दूर होते आणि रोग प्रतिकारशक्ती वाढते.

सेवन करण्याची पद्धतः

दोन ते तीन चमचे (10-15 मिली) जेवणाच्या आधी दिवसातून दोनदा मध किंवा पाण्यासोबत घ्या.


त्वचेच्या समस्येसाठी गुणकारी (Gulvel benefits for skin problem)

गुळवेल त्वचेशी संबंधित रोग आणि ऍलर्जी काढून टाकण्यास देखील उपयुक्त आहे. पित्तामुळे त्वचेवर पुरळ असो किंवा चेहऱ्यावर येणारे मुरूम असो, गुळवेल या सर्वांना बरे करण्यास मदत करतो.

कसे वापरावे:

त्वचेसंदर्भातील समस्यांपासून मुक्त होण्यासाठी गुडुचीच्या तांड्याची/भरड किंवा काड्या ची पेस्ट बनवून ही पेस्ट थेट बाधित भागावर लावा. ही पेस्ट त्वचेवरील पुरळ, मुरुम इत्यादी दूर करण्यात मदत करते.


अस्थमा/दमा (Gulvel benefits for asthma in Marathi)

गुळवेल मधे असलेल्या दाहक-विरोधी (एंटी-इंफ्लेमेटरी) गुणधर्मांमुळे ते श्वसनाच्या निगडित रोगांवर खूप प्रभावी आहे. गुळवेल किंवा गुडुची कफ नियंत्रित ठेवते तसेच रोगप्रतिकार शक्ती वाढवते, ज्यामुळे दमा आणि खोकला यासारख्या आजारांना प्रतिबंध होतो आणि फुफ्फुसांना निरोगी ठेवता येते.

सेवन करण्याची पद्धत:

दम्या पासून बचाव करण्यासाठी गुळवेल पावडरमध्ये ज्येष्ठमध/मुलेठी (हिंदी) पावडर मिसळा आणि दिवसातून दोनदा मधासोबत घ्या. हे मिश्रण श्वासोच्छवासाच्या इतर समस्यांपासून मुक्त होण्यासाठी देखील प्रभावी आहे.


लीवर/यकृतासाठी फायदेशीर (Gulvel benefits for liver in Marathi)

जास्त प्रमाणात मद्यपान केल्याने यकृताचे अनेक प्रकारे नुकसान होते. अशा परिस्थितीत गुळवेल/गुडुची सत्व यकृतसाठी टॉनिकसारखे कार्य करते. हे रक्ताचे शुद्धीकरण करते आणि अँटिऑक्सिडेंट एंझाइमची पातळी वाढवते. अशा प्रकारे, ते यकृतचे कार्यभार कमी करते आणि यकृत निरोगी ठेवते. गुळवेल चे नियमित सेवन केल्यास यकृताच्या गंभीर आजारापासून बचाव होतो.

सेवन करण्याची पद्धत:

एक ते दोन चिमूट गुळवेल अर्क मधात मिसळावे आणि दिवसातून दोनदा सेवन करावे.


गुळवेल चा काढा कसा बनवावा । Gulvel Kadha Uses In Marathi

  • गुळवेलाची भरड किंवा काड्या आणून ते प्रथम स्वच्छ धुवून घ्यावे
  • काढा करण्यासाठी 1 कप गुळवेल घेतल्यास त्याच्या 16 पट पाणी घालावे.
  • हे मिश्रण पावपट होईपर्यंत उकळून घ्यावे. हा काढा चवीला कडसर लागतो. पण अत्यंत गुणकारी आहे


गुळवेल चे दुष्परिणाम (Gulvel side effects in Marathi)

गुळवेल चे फायदे वाचल्यानंतर तुम्हाला प्रश्न पडणे साहजिकच आहे, की फक्त गुळवेल चे फायदेच आहेत का? तर असे नाही. जर आपण जास्त प्रमाणात गुळवेल चे सेवन केले तर आपल्याला गुळवेल पासून होणाऱ्या दुष्परिणामांना सुद्धा सामोरे जावे लागेल. गुळवेल चे दुष्परिणाम काय आहेत आणि कोणत्या परिस्थितीत गुळवेल चे सेवन करू नये हे देखील जाणून घ्या.

  • मधुमेहाची औषध घेत असाल तर
  • गर्भवती आणि स्तनपान करणाऱ्या महिलांनी
  • शस्त्रक्रिया झाल्यावर
  • Low Blood pressure (B.P)

जे व्यक्ती आधीपासूनच कमी रक्तदाबचे Low Blood pressure (B.P) रुग्ण आहेत, त्यांनी गुळवेल चे सेवन करणे टाळावे कारण गुळवेल रक्तदाब कमी करतो. यामुळे रुग्णाची प्रकृती बिघडू शकते. त्याचप्रमाणे, शस्त्रक्रिया होण्यापूर्वीही, गुळवेल कोणत्याही स्वरूपात सेवन करू नये कारण यामुळे रक्तदाब कमी होतो, ज्यामुळे शस्त्रक्रिया दरम्यान अडचणी वाढू शकतात.

गर्भधारणेदरम्यान गुळवेल च्या दुष्परिणामांचा पुरावा नसला तरीही, डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय गर्भावस्थेदरम्यान गुळवेल चे सेवन करू नका.

गुळवेल चे फायदे आणि नुकसान तुम्हाला माहिती झालेच असतील. आता आपल्या गरजेनुसार गुळवेल चे नियमित सेवन करणे सुरू करा. नेहमी लक्षात ठेवा की नेहमी गुळवेल चा रस किंवा गुळवेल अर्क मर्यादित प्रमाणात घ्या.

जरी गुळवेल चे नुकसान फारच थोड्या लोकांमध्ये दिसून येत आहेत, तरीही तुम्हाला कोणत्याही प्रकारची समस्या उद्भवल्यास तत्काळ तुमच्या डॉक्टरांशी संपर्क करा.


प्रश्नोत्तरे (FAQ’s)

1. गुळवेल ची भाजी करता येते का?

गुळवेलाच्या हृदयाकार दिसणाऱ्या पानांची भाजीसुध्दा केली जाते. गुळवेलाच्या पानांची भाजी उन्हाळ्याच्या दिवसांमध्ये आरोग्यदायी ठरते. हे खोडाइतके गुणकारी नसते. भाजीपासून केलेले पराठेही चवदार लागतात.

2. कावीळीसाठी गुळवेल उपयुक्त ठरते का?

कावीळीमुळे रूग्णाला येणारा अशक्तपणा गुळवेल घेतल्यास दूर होतो. तसंच गुळवेलाचा काढा हा तुम्ही नियमित मधातून दोन-तीन वेळा घेतल्यास आराम पडतो.

3. खोकला थांबविण्यासाठी गुळवेलाचा कसा उपयोग करावा?

खूप दिवस खोकला जात नसल्यास गुळवेलाच्या रसाचे सेवन करावे. हा रस रोज सकाळी घेतल्यास खोकल्यापासून आराम मिळतो. खोकला थांबवण्यासाठी उपाय करून पहा. याशिवाय गुळवेलाच्या पानांचा रस काढून तो दोन तीन वेळा मधाबरोबर घ्या.

Leave a Comment